Przejdź do menu głównego | Przejdź do treści | Przejdź do wyboru wielkości czcionki | Przejdź do mapy strony | Przejdź do osób | Przejdź do wiadomości | Przejdź do wydarzeń | Przejdź do instytucji | Przejdź do wyszukiwarki wydarzeń |

WPEK
E-mail Facebook

Edukacja kulturalna – poszukiwań definicji ciąg dalszy
Po raz kolejny postanowiliśmy zmierzyć się ze sformułowaniem definicji edukacji kulturalnej. Debata, jaką prowadziliśmy w czerwcu (relacja z debaty) pokazała, iż nie jest to łatwe zadanie…

Edukacja i kultura to dwie strony tego samego medalu: edukacja jest subiektywną stroną kultury, a kultura obiektywną stroną edukacji.
(Karl Ermert)

W trakcie poszukiwań definicji edukacji kulturalnej najbardziej spodobała mi się definicja dr Karla Ermerta – niemieckiego historyka, germanisty, dyrektora Federalnej Akademii Edukacji Kulturalnej, Wolfenbüttel. Oto ona:

Edukacja kulturalna oznacza edukację do uczestnictwa w kulturze. Uczestnictwo w kulturze oznacza partycypację w artystycznej i kulturalnej działalności społeczeństwa w sensie szczegółowym oraz w wytworach aktów jej życiowej działalności w sensie ogólnym.

Tak więc edukacja kulturalna oznacza zdolność do skutecznej partycypacji (erfolgreiche Teilhabe) w odnoszącej się do kultury komunikacji z pozytywnymi skutkami w społecznej partycypacji w ogóle.

Edukacja kulturalna należy do warunków spełnionego życia w jego osobistym i społecznym wymiarze. Edukacja kulturalna jest konstytutywną częścią składową ogólnego wykształcenia.


Przyglądając się tej definicji, warto zastanowić się nad tym, czym jest kultura, a czym edukacja.

Edukacja

(łac. educatio ‘wychowanie; wykształcenie’, od educare ‘wychowywać; kształcić’)

W najszerszym tego słowa znaczeniu jest to rozwój intelektualnych, etycznych, fizycznych i praktycznych zdolności człowieka. Celem rozwoju jest osiągnięcie przez człowieka stanu „zindywidualizowanej całości”. Z antropologicznego punktu widzenia człowiek jest nie tylko uzdolniony do edukacji, ale jej potrzebuje. W przeciwieństwie do zwierząt, człowiek nie jest skazany na instynktowne wzorce zachowań, lecz poprzez „otwartość na świat” musi się dopiero nauczyć sposobów zachowania, w sposób rozumiejący przywłaszczyć sobie świat i „wrosnąć” w daną kulturę. Edukacja nadaje kierunek podczas formowania się indywidualnej osobowości. W rezultacie, człowiek ma stać się odpowiedzialny za siebie i umieć z powodzeniem kształtować swoje życie. Mówiąc ogólnie, edukacja powinna przygotować człowieka do „skutecznego zachowania w świecie” (Saul Benjamin Robinsohn). Jest to klasyczna definicja edukacji, sformułowana przez Saula B. Robinsohna: „Edukacja jako proces, w znaczeniu subiektywnym, jest wyposażeniem do zachowania w świecie”.

Nie wszyscy jednak posługują się tym pojęciem edukacji. Także dzisiaj najczęściej posługujemy się normatywnym pojęciem edukacji jako „wyższego” wykształcenia. Opiera się ono jeszcze na wyobrażeniach z XIX wieku, w którym powstała nowa klasa „wykształconych mieszczan”.

Natomiast według Karla Ermerta można wyróżnić 3 wymiary edukacji: indywidualny rozwój , przygotowanie do uczestniczenia w społeczeństwie oraz zdolność do wykonywania zawodu. Edukacja obejmuje teorię, zdolności praktyczne, zachowania emocjonalne, zdolność do autorefleksji oraz zmysł orientacji.

Kultura

(łac. cultūra ‘uprawa; kształcenie’ od colere ‘uprawiać; pielęgnować; zamieszkiwać’)

Wyróżnia się kilka znaczeń słowa kultura.

W najszerszym pojmowaniu, oznacza ona wszystkie aspekty szczególnej formy ludzkiego życia; wszystko, co człowiek sam wytwarza, w przeciwieństwie do nie przez niego stworzonej natury.

W drugim znaczeniu, kultura odnosi się do typowych zjawisk pojawiających się w danej społeczności (narodzie, grupie etnicznej, itd.) – począwszy od tworów techniki i sztuki aż do wzorców zachowań życia społecznego, światopoglądów i norm – także filozoficznych i religijnych systemów. To znaczenie jest użyciem słowa „kultura” w historii, socjologii, etnografii.

W wąskim znaczeniu, kultura oznacza sztukę, jej wytwory i struktury jej przekazu: malarstwo, teatr, taniec, film, muzykę, literaturę, a także sztukę użytkową, np. architekturę, itd.

Edukacja kulturalna odnosi się do różnych aspektów wyżej wymienionych definicji, jednak najczęściej operuje węższymi zakresami obu pojęć.

Znaczenie i metody edukacji kulturalnej

Dzięki edukacji kulturalnej społeczeństwo dowiaduje się o swoim kulturalnym dziedzictwie i przekazuje tę wiedzę następnym pokoleniom. Za pośrednictwem sztuki człowiek odnosi się do siebie samego, swojego otoczenia, społeczności, w której żyje. Świadomość dziedzictwa kulturalnego przekłada się na międzynarodowe wzajemne zrozumienie. W tym sensie edukacja kulturalna staje się podstawą dialogu między narodami, a kultura dyskursem łączącym narody pomimo – a raczej dzięki – różnicom kulturowym. Zrozumienie różnic umożliwia bowiem ów dyskurs. A ścieżką do niego jest właśnie edukacja kulturalna.

Musimy też pamiętać, że edukacja kulturalna jest pod względem treści zależna od danego narodowego, etnicznego, kulturalnego, ekonomicznego kontekstu.

Osobnym zagadnieniem pozostają metody edukacji kulturalnej. Na pewno nacisk powinno się kłaść na aktywne uczestnictwo ludzi w sferze kultury (w węższym znaczeniu tego słowa) i przełamywać stereotyp biernego odbioru kultury oraz na kwestię pluralizmu światopoglądów i otwartości wobec tego, co inne. Aktywne uczestnictwo w tworzeniu treści kulturowych, uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych, uczenie krytycznego myślenia oraz upowszechnianie dobrych wzorów powinny stanowić priorytety w edukacji kulturalnej.

Naczelnym zadaniem edukacji kulturalnej w praktyce jest przede wszystkim realizowanie kooperacji pomiędzy instytucjami kultury a szkołą. Dzięki temu wpływa ona na życie w szkole i poza nią.

Katarzyna Maldis